System sądownictwa ma być dwustopniowy – zamiast obecnych sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych byłyby okręgowe i regionalne. Pozostałby dwuinstancyjny model sądów, lecz nie ma już być hierarchii sędziowskiej i podziału na sędziów poszczególnych szczebli. Wszyscy byliby sędziami sądów powszechnych o równym statusie.
To najważniejsze założenia planowanych zmian w strukturze wymiaru sprawiedliwości zaprezentowane 15 listopada 2021 r. przez kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości.
Sądy bardziej płaskie
Obecnie działa 318 sądów rejonowych, 46 okręgowych, 11 apelacyjnych. Żaden z nich nie zostałby zlikwidowany jako organizacja, natomiast na ich bazie utworzonych ma być 79 okręgów z sądami w prawie 330 miejscowościach, oraz 20 sądów regionalnych. Zakładane spłaszczenie struktury sądownictwa ma przybliżyć sądy do stron postępowania, a także spowodować przesunięcie dotychczasowych sędziów funkcyjnych do pełnego orzekania. W sądach zamiast wydziałów funkcjonowałyby izby tworzone przez orzeczników, czyli sędziów, asesorów i referendarzy w poszczególnych pionach merytorycznych.
Sędziowie równiejsi
Chodzi o 2,1 tys. stanowisk kierowniczych do likwidacji – prezesów sądów i wydziałów. Po zmianie pozostałoby ich tylko 1,1 tys. ( na ok. 10 tys. wszystkich). Proponuje się, aby wszyscy sędziowie mieli jednakowy status, niezależnie od sądu, w którym orzekają, z prawem do orzekania w obu instancjach. Ich zarobki byłyby powiązane ze stażem pracy przy zakładanym podwyższeniu najniższych. Nowi sędziowie powoływani będą raz na całą służbę, bez potrzeby ubiegania się o kolejne nominacje awansowe. Przeniesienie do sądu wyższej instancji zależałoby wyłącznie od doświadczenia zawodowego.
Pracownicy sądów z wyższą rangą
Ponad 30 tys. pracownikom sądów obiecuje się gwarancję pracy w dotychczasowej miejscowości, nadanie statusu funkcjonariusza publicznego oraz gwarantuje zachowanie obecnego wynagrodzenia zasadniczego. Zakłada się możliwość powierzania im np. funkcji koordynatora do spraw mediacji czy do spraw współpracy międzynarodowej i praw człowieka, dotychczas zarezerwowanych dla sędziów.
Punkty sądowe w gminach
W gminach mają być tworzone tzw. punkty sądowe wyposażone w sprzęt do komunikacji internetowej, który umożliwiałby stronom udział w zdalnych rozprawach. Można tam będzie uzyskiwać informacje o terminach rozpraw i stanie sprawy.
Zakłada się także umożliwienie komunikacji z sądem, kierowania i odbierania pism drogą elektroniczną, a także uczestniczenia w sądowej rozprawie internetowej nawet za pośrednictwem zwykłego smartfona.
Jak mówił podczas konferencji prasowej minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro, założenia zmian powstały w jego resorcie, ale będzie wnioskował o nadanie im statusu projektów rządowych.
Opracowanie: Ireneusz Walencik
