Raport Osborne Clarke: Modele biznesowe oparte na danych z perspektywy prawnej

109
  • Wyniki nowego europejskiego badania ukazują się na krótko przed rozszerzeniem unijnych przepisów dotyczących danych.
  • 89 proc. podmiotów oferuje albo planuje oferować produkty lub usługi oparte na danych.
  • Jednocześnie 63 proc. wskazuje, że ramy prawne i regulacyjne dotyczące danych są zbyt skomplikowane.
  • Nie można wykluczyć ryzyka braku zgodności, dlatego potrzebna jest strategia w zakresie danych, powiązana z polityką ESG.

Europejskie Stowarzyszenie Prawników Przedsiębiorstw (ECLA) przeprowadziło ankietę wśród ponad 400 szefów działów prawnych w Europie. Celem badania było ustalenie, czy są oni przygotowani na poważne zmiany w przepisach dotyczących danych i sfery cyfrowej oraz na nowe możliwości: budowania sukcesu ich firm oraz podkreślenia własnej roli we wspieraniu innowacji.

W raporcie „Modele biznesowe oparte na danych – rola zespołów prawnych w osiąganiu sukcesu” ujęto opinie szefów działów prawnych w siedmiu głównych sektorach biznesowych:

  • energetyka i usługi komunalne,
  • handel detaliczny i konsumpcja,
  • usługi finansowe,
  • nauki przyrodnicze i opieka zdrowotna,
  • nieruchomości i infrastruktura,
  • technologia, media i komunikacja,
  • transport i motoryzacja.

Dokument powstał na zlecenie międzynarodowej kancelarii prawnej Osborne Clarke, która zaangażowała się w opracowanie jego koncepcji i treści. Raport obejmuje część analityczną dla każdego sektora oraz przegląd rynków, studia przypadków i identyfikację możliwości rozwoju.

Nick Johnson, szef zespołu digitalizacji w Osborne Clarke:

– Wśród prawników w przedsiębiorstwach rośnie świadomość, że potrzebne są kompetencje w obszarze danych, które wykraczają poza ich ochronę. Zdają sobie oni sprawę z nadchodzących rewolucyjnych zmian w tym zakresie. Może się okazać, że zarządy nie docenią powagi sytuacji, zaś wewnętrzne zespoły prawne będą musiały się bardzo postarać, żeby wytłumaczyć im zasadność swoich obaw i przekonać decydentów, że trzeba podjąć działania. Wygranymi okażą się te firmy, które zaufają swoim zespołom prawnym i powierzą im główną rolę w planowaniu i wdrażaniu modeli biznesowych opartych na danych. Wewnętrzne działy prawne dysponują szerszym obrazem i są doskonale przygotowane do kierowania zmianami w zakresie danych tak, aby wykorzystać ich potencjał .

Jonathan Marsh, prezes ECLA:

– Rewolucyjny charakter digitalizacji w różnych sektorach zmienił rolę, jaką wewnętrzni prawnicy odgrywają w swoich firmach. Teraz muszą oni w swoich organizacjach tworzyć taką kulturę prawną, która będzie zarówno etyczna, jak i efektywna dla firmy funkcjonującej w coraz bardziej wymagającym otoczeniu regulacyjnym. W sytuacji, gdy gromadzenie i wykorzystywanie danych staje się coraz ważniejszym priorytetem, działy prawne stały się odpowiedzialne za opracowanie procesów, które umożliwią przedsiębiorstwom wykorzystanie wiedzy płynącej z danych przy jednoczesnym poszanowaniu praw konsumentów. Obecnie bardziej niż kiedykolwiek wcześniej sprawnie funkcjonujący wewnętrzny zespół prawny stał się podstawą zapewnienia długoterminowej rentowności firmy.

Olgierd Świerzewski, partner współzarządzający i szef praktyki digitalizacji Osborne Clarke w Polsce, a także jeden ze współautorów raportu:

– Nie ma wątpliwości, że biznes oparty na danych to nasza teraźniejszość i przyszłość. Ale wraz ze zrozumieniem, jak cennym aktywem są dane, pojawiła się pokusa ich nielegalnego zdobywania i wykorzystania. Dlatego tak ważnym czynnikiem jest dbałość o cyberbezpieczeństwo firm. Najlepsze praktyki korporacyjne pokazują, że strategia cyberbezpieczeństwa nie jest zadaniem wyłącznie działów IT, ale również działy prawne spółek mają w jej wdrażaniu bardzo znaczącą rolę.

Podsumowanie najważniejszych wyników raportu

Transformacja działalności i rynków w dobie innowacji cyfrowych (przyspieszona przez pandemię Covid-19) spowodowała, że wewnętrzne zespoły prawne przejęły kluczową rolę w zakresie działań rozwojowych i zarządzania zmianami. Wobec rosnącej złożoności danych i ich coraz szerszego zakresu prawnicy potrzebują nowych umiejętności. Respondenci mają ambicję wdrażania nowych modeli biznesowych opartych na danych, co nie zmienia faktu, że istnieją poważne przeszkody w tym procesie.

67 proc. ankietowanych prawników z Europy twierdzi, że to ramy prawne i regulacyjne dotyczące danych stanowią największą przeszkodę we wdrażaniu modeli biznesowych opartych na danych w ich organizacjach. 63 proc. wskazuje, że przepisy są zbyt mylące, a tylko 11 proc. jest zdania, że są dobrze skonstruowane.

Obsługa modeli biznesowych opartych na danych – stan obecny

  • 61 proc. europejskich podmiotów oferuje produkty/usługi oparte na danych
  • 64 proc. europejskich podmiotów ponownie wykorzystuje swoje dane wewnętrzne, które pierwotnie nie były przeznaczone do użycia w danym modelu biznesowym
  • 82 proc. europejskich podmiotów korzysta z danych dostarczonych przez klientów
  • 42,5 proc. europejskich podmiotów opracowuje (lub planuje opracować) produkty/usługi oparte na danych wspólnie z komercyjnymi partnerami

Przeszkody

Najczęściej wymieniane przeszkody we wdrażaniu modeli biznesowych opartych na danych:

  • Wyzwania prawne i regulacyjne: wskazane przez 67 proc. podmiotów.
  • 68 proc. respondentów uważa europejskie ramy prawne/regulacyjne za zbyt skomplikowane (nawet przed nadchodzącą rewolucją w zakresie przepisów UE dotyczących danych i cyfryzacji), a 63 proc. uważa je za niejasne.
  • Zaledwie 11 proc. odmiotów uznało, że ich działalność jest dobrze przygotowana na wyzwania prawne związane z modelami biznesowymi opartymi na danych, a tylko u 26 proc. podmiotów zarządy dysponują wiedzą na temat takich modeli.
  • Cyberbezpieczeństwo stanowi przeszkodę dla 38 proc. podmiotów. To efekt szerszego wykorzystania przepływów danych, w tym rozwoju cyfrowych łańcuchów dostaw.

Strategia dotycząca danych

Dane stają się coraz bardziej wartościowym zasobem. Zaczynają stanowić podstawę sporej części działalności, procesów decyzyjnych, produktów i usług. Dlatego posiadanie stosownej strategii staje się koniecznością.

  • Tylko 36 proc. ankietowanych podmiotów wdrożyło strategię dotyczącą danych.
  • Tylko 47 proc. dostrzega etyczne i wizerunkowe aspekty wykorzystania danych.
  • Co prawda 40 proc. ankietowanych podmiotów ma zapisy w umowach wykraczające poza czystą ochronę danych, ale zaledwie 16 proc. uznaje, że to zespół prawny wdrożył strategię dotyczącą danych (spośród podmiotów, które taką mają).

Strategia dotycząca danych i zarządzanie danymi to obszary, w których dział prawny może mieć dużo do powiedzenia. Dysponuje potencjałem skupienia wokół siebie poszczególnych interesariuszy w celu opracowania ogólnofirmowych zasad. Może przekonać decydentów, że nie jest to obszar leżący w kompetencjach działów IT.

Rosnące znaczenie kwestii ESG (Environmental. Social and Governance ) oznacza, że strategia dotycząca danych musi być powiązana ze strategią dekarbonizacji oraz wdrożeniem bardziej ekologicznych procesów zakupów IT. Należy monitorować nowe proekologiczne przepisy dotyczące projektowania i dostarczania technologii. W świetle powyższego szefowie działów prawnych w przedsiębiorstwach mogą wnieść spory wkład w działalność przedsiębiorstwa: zarządzając ryzykiem oraz identyfikując możliwości biznesowe i rynkowe.

Materiał kancelarii Osborne Clarke