Czy minister sprawiedliwości planuje powrót sądów pokoju w Polsce?

182
(www.ms.gov.pl)

W Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad rozwiązaniami, które odciążyłyby sądy od najprostszych spraw cywilnych i wykroczeń – poinformowała Polska Agencja Prasowa.

PAP dowiedziała się, iż w MS rozważana jest koncepcja utworzenia tzw. sądów pokoju, społecznych, które przejęłyby rozstrzyganie prostych spraw od sądów powszechnych, profesjonalnych. Byłby to właściwie powrót do instytucji działającej przez pewien czas na ziemiach polskich pod zaborami i w Polsce przedwojennej.

Jak podaje Wikipedia, w II Rzeczypospolitej sędzia pokoju pochodził z wyboru mieszkańców okręgu sądowego i obejmował funkcję na pięcioletnią kadencję. Kandydat na sędziego musiał mieć skończone 30 lat, przynajmniej średnie wykształcenie, pełnię praw obywatelskich i nieskazitelną opinię oraz  władać językiem polskim. Kandydować nie mogli parlamentarzyści, urzędnicy, wojskowi w służbie czynnej, duchowni, adwokaci i notariusze. Początkowo sędzia pokoju przewodniczył rozprawom, w których oprócz niego orzekało dwóch ławników. Od 1927 r. orzekał jednoosobowo. Sale rozpraw dla sądów pokoju zapewniały gminy. Instytucja została zniesiona w 1938 r.

Obecnie sądy pokoju orzekają w drobnych sprawach, m. in. w takich krajach jak Belgia, Szwajcaria, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania.

Zgodnie z planem ministra Zbigniewa Ziobry zmiany w wymiarze sprawiedliwości mają być przeprowadzone w dwóch etapach. Pierwszy to zmiany instytucjonalne w Krajowej Radzie Sądownictwa, kadrowe w sądach, personalnoorganizacyjne w Sądzie Najwyższym. Drugim mają być zmiany w procedurach, których celem jest usprawnić, uprościć i przyspieszyć postępowania sądowe.

W listopadzie 2017 r. Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało fundamentalny projekt zmian w kodeksie postępowania cywilnego, które mają być receptą na przewlekłość procesów. Poniżej omówienie najważniejszych rozwiązań przytoczone za stroną www.ms.gov.pl

  • Sądy bliżej ludzi

Osoby składające pozwy przeciwko firmom mającym siedziby z dala od ich miejsca zamieszkania, będą mogły wybrać, czy ich powództwo rozpatrzy sąd w ich miejscowości albo w pobliżu, czy też tam, gdzie firma ma siedzibę. Tak samo będzie w przypadku pozwów przeciwko Skarbowi Państwa i instytucjom publicznym. Ale jeśli firma złoży pozew przeciwko swemu klientowi, to sprawa będzie rozpatrywana przez sąd właściwy dla miejsca zamieszkania klienta, a nie tam, gdzie mieści się firma. Według MS będzie to ułatwienie dla tych osób dziś zmuszanych do ponoszenia kosztów wyjazdów na rozprawy w odległym sądzie. Nie mogąc wziąć w nich udziału, obniżają swoje szanse na pomyślne rozstrzygnięcie. To jednocześnie sposób na skrócenie postępowań, których znaczna część zostanie przeniesiona z najbardziej obłożonych sądów w dużych miastach do tych w mniejszych miejscowościach.

  • Obowiązkowa odpowiedź na pozew

Pozwany będzie zobowiązany jeszcze przed rozpoczęciem postępowania odnieść się pisemnie do zarzutów pozwu. To pozwoli sędziemu na wcześniejsze zapoznanie się z argumentami stron, występowanie w roli rozjemcy, a jeśli nie dojdzie do ugody – na sprawne przygotowanie planu rozprawy i wcześniejsze wezwanie stron do uzupełnienia dowodów.

  • Posiedzenia przygotowawcze i sędzia jako rozjemca

Każda sprawa w sądzie cywilnym, zapoczątkowana złożeniem pozwu, rozpocznie się od posiedzenia przygotowawczego z udziałem stron. W jego trakcie sędzia będzie występował w roli rozjemcy dążącego do zawarcia przez strony ugody lub przystąpienia do mediacji.

  • Plan rozprawy

Jeśli strony nie dojdą do porozumienia na posiedzeniu przygotowawczym, to sędzia z ich udziałem przygotuje plan rozprawy. Wyznaczy jej datę i określi, jakie dowody i kiedy mają zostać przeprowadzone. Data wydania wyroku będzie znana od początku postępowania.

  • Zasada jednej rozprawy

Regułą w mniej skomplikowanych sprawach cywilnych ma być tylko jedna rozprawa, na której zapadnie wyrok. Temu ma też służyć wprowadzenie obowiązku pisemnej odpowiedzi na pozew.

  • Krótkie terminy

Jeśli wydanie wyroku, np. ze względu na  skomplikowanie sprawy, nie będzie możliwe na pierwszej rozprawie, to sędzia na posiedzeniu przygotowawczym będzie zobowiązany od razu wyznaczyć kilka następujących bezpośrednio po sobie terminów, bez wielomiesięcznych przerw między nimi.

  • Ograniczenie nadużywania zażaleń i innych czynności procesowych do przewlekania postępowań

Zmiany mają prowadzić do likwidacji zjawiska niekończącego się składania zażaleń, zwłaszcza przez pozwanych, mimo że są one odrzucane przez sąd. Ponawiane zażalenia będą włączane do akt rozstrzygniętych spraw bez wydawania przez ten sam sąd ponownych decyzji. Nieuwzględnione zażalenie będzie mogło być podstawą odwołania do drugiej instancji. Tak samo traktowane będą inne czynności procesowe składane wyłącznie w celu przewlekania postępowania, jak wnioski o wykładnię, sprostowanie czy uzupełnienie orzeczenia.

  • Ukrócenie nadużywania wniosków o wyłączenie sędziego

Nieuzasadnione wnioski o wyłączenie sędziego, powtarzane, aby przedłużać sprawę, również będą pozostawiane w aktach, bez podejmowania dalszych czynności.

  • Sankcje finansowe za przewlekanie spraw

W przypadkach celowego przedłużania procesów o zapłatę można będzie zasądzić, wobec stosującej wybiegi prawne strony, która przegra proces, dwukrotnie wyższe odsetki od zasądzonej kwoty, jak też podwójne koszty procesu.

  • Automatyczne wyłączanie sądów

Gdy wniesiona do sądu sprawa będzie dotyczyć orzekającego w nim sędziego lub bliskiej mu osoby, postępowanie będzie automatycznie przenoszone do innego sądu. Nie będzie, jak dziś, żmudnej procedury wyłączania pojedynczych sędziów. Nadzwyczajne narzędzie przewidziano dla sytuacji, gdy uczestnikiem postępowania będzie osoba z lokalnych elit, która ma lub może mieć wpływy w miejscowym środowisku sędziowskim. Na wniosek strony Sąd Najwyższy będzie mógł w takich sytuacjach przenieść proces do innego sądu.

  • Zeznania na piśmie

Projekt rozszerza możliwość składania zeznań na piśmie na wszystkie postępowania cywilne. To ułatwienie przyśpieszające sprawy, w których na stawienie się strony czy świadka (np. z zagranicy) trzeba czekać miesiącami.

  • Szybki tryb dla przedsiębiorców

Usprawnieniu postępowań w sprawach gospodarczych, w których stronami są przedsiębiorcy, będą służyć szybsze procedury i ustalenie zalecanego terminu rozpoznania sprawy na nie więcej niż sześć miesięcy. Jeśli przedsiębiorcy uznają przyspieszony tryb za niekorzystny, będą mogli wnieść o skorzystanie ze zwykłego.

  • Własne nagrywanie rozpraw

Strony procesowe dostaną możliwość samodzielnego nagrywania przebiegu rozpraw, po uprzednim poinformowaniu sądu o takim zamiarze.

  • Zwięzłe uzasadnienia

W pisemnych uzasadnieniach wyroków sędziowie nie będą musieli przepisywać treści zeznań i dokumentów z akt sprawy ani cytować orzeczeń Sądu Najwyższego – wystarczy zarysowanie istoty problemu. Strona, która wniesie do sądu o sporządzenie pisemnego uzasadnienia, określi, czy oczekuje pełnego, czy tylko odnoszącego się do tej części wyroku, od której zamierza się odwołać.

  • Formalna kontrola tylko w drugiej instancji

Skróceniu procedury i obiektywizmowi rozstrzygnięć ma służyć zasada, zgodnie z którą apelacje od wyroków nie będą sprawdzane pod względem formalnym w sądach pierwszej instancji, które wydały wyrok.

Opracowanie: Ireneusz Walencik

i.walencik@rynekprawniczy.pl